സൗദി അറേബ്യയിലെ ജിദ്ദയിൽ നിന്ന്
ജിദ്ദയിലെ മരമുള്ള വീട്
1920-കൾ വരെ ജിദ്ദയിൽ ആകെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരേയൊരു മരം നസീഫ് കുടുംബത്തിന്റെ വീടിനു മുന്നിലെ ആര്യവേപ്പായിരുന്നുവെന്ന് പല വിവരണങ്ങളും പറയുന്നു. ആ മരത്തിന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ഈ വീട്ടിലാണ് 1925-ൽ അബ്ദുൽ അസീസ് രാജാവ് താമസമാക്കിയത്.
എഴുതിയത്: അനസ് ഇസ്മായിൽ

ജിദ്ദയിലെ പഴയ നഗരഭാഗത്ത് പവിഴക്കല്ലുകൊണ്ട് നിർമിച്ച ഉയരമുള്ള ഒരു വീടുണ്ട്; അതിനു മുന്നിലെ ചെറിയ ചത്വരത്തിൽ ഒരു ആര്യവേപ്പും നിൽക്കുന്നുണ്ട്. ‘ബൈത്ത് നസീഫ്’ (Bayt Nassif) എന്നാണ് ആ വീടിന്റെ പേര്. എന്നാൽ ഏറെക്കാലം ആളുകൾ അതിനെ വിളിച്ചിരുന്നത് ‘മരമുള്ള വീട്’ എന്നായിരുന്നു. 1920-കൾ വരെ ജിദ്ദയിൽ ആകെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരേയൊരു മരം ഈ ആര്യവേപ്പായിരുന്നുവെന്നാണ് പല വിവരണങ്ങളും പറയുന്നത്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ആ വീടിനെ തിരിച്ചറിയാൻ ഈ പേര് മാത്രം മതിയാകുമായിരുന്നു.
ഒരേയൊരു മരം
ആര്യവേപ്പിന്റെ ജന്മദേശം ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡമായിരിക്കാനാണ് സാധ്യതയെന്ന് ‘എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക’ (Encyclopaedia Britannica) പറയുന്നു. അങ്ങനെയൊരു മരം, വെള്ളം വളരെ കുറവായിരുന്ന പഴയ ജിദ്ദയിൽ നട്ടുവളർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമുള്ള കാര്യമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഈ മരം നട്ടത് ആരാണെന്നോ അതിന്റെ തൈ എവിടെനിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നതെന്നോ പറയുന്ന ഒരു അവലംബവും എനിക്ക് കണ്ടെത്താനായില്ല. ജിദ്ദയിലെ ഒരേയൊരു മരം ഇതായിരുന്നു എന്ന കാര്യം പോലും എല്ലാ അവലംബങ്ങളും ഒരേ ഉറപ്പോടെയല്ല പറയുന്നത്. വാസ്തുവിദ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരശേഖരമായ ‘ആർക്നെറ്റ്’ (Archnet), 1920-കൾ വരെ ജിദ്ദയിലെ ഏക മരം ഇതായിരുന്നു എന്ന് പറയുമ്പോൾ, ‘അറബ് ന്യൂസ്’ (Arab News) പത്രം പറയുന്നത് അങ്ങനെ വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നു മാത്രമാണ്.
വ്യാപാരിയുടെ വീട്
1869-ൽ സൂയസ് കനാൽ തുറന്നതോടെ, യൂറോപ്പിനെ ഇന്ത്യയുമായും ഏഷ്യയിലെ മറ്റു നാടുകളുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആവിക്കപ്പലുകൾ ഓടിത്തുടങ്ങി. ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ വ്യാപാരത്തിന്റെ അവസാനത്തെ വലിയ ഉണർവ് ജിദ്ദ കണ്ടത് ആ വർഷങ്ങളിലാണെന്ന് യുനെസ്കോ (UNESCO) പറയുന്നു. നഗരത്തിലെ സമ്പന്ന വ്യാപാരികൾ ‘റോഷൻ’ (roshan) എന്നറിയപ്പെടുന്ന വലിയ മരജാലകങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഉയരമുള്ള വീടുകൾ പണിതതും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലെ ആ കാലത്തുതന്നെയാണ്. കടൽമാർഗം മക്കയിലേക്കു വരുന്ന തീർഥാടകർ ഇറങ്ങിയിരുന്ന തുറമുഖവും ജിദ്ദയായിരുന്നു; ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള തീർഥാടകർ പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ട് മുതലെങ്കിലും അവിടെ ഇറങ്ങിയിരുന്നു. ആ ഉയരമുള്ള വീടുകളിലെ മുറികൾ തീർഥാടകർക്ക് വാടകയ്ക്ക് നൽകുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
ആ കാലഘട്ടത്തിലാണ്, ജിദ്ദയിലെ പ്രമുഖരിൽ ഒരാളും അവിടത്തെ പ്രബലമായ ഒരു വ്യാപാരകുടുംബത്തിലെ അംഗവുമായിരുന്ന ശൈഖ് ഉമർ അഫന്ദി നസീഫ് (Sheikh Omar Effendi Nassif) തന്റെ വീട് പണിതത്. എന്നാൽ വീട് പണിത വർഷത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ അവലംബങ്ങൾ തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്. 1872-നും 1881-നും ഇടയിലാണ് നിർമാണം നടന്നതെന്ന് ‘ആർക്നെറ്റ്’ പറയുന്നു. ‘സൗദിപീഡിയ’ (Saudipedia) നൽകുന്നത് 1872 എന്ന വർഷമാണ്; നിർമാണത്തിന് നാല് വർഷമെടുത്തുവെന്നും അത് പറയുന്നു. സൗദി സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയവുമായി സഹകരിച്ച് തയ്യാറാക്കിയ ഒരു പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ‘ഗൂഗിൾ ആർട്സ് ആൻഡ് കൾച്ചർ’ (Google Arts & Culture) നൽകുന്ന, ഈ വീടിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണത്തിലാകട്ടെ 1865 എന്ന വർഷമാണ് കാണുന്നത്.
ചെങ്കടൽ തീരത്തുനിന്ന് എടുത്ത പവിഴച്ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് കൊണ്ടാണ് വീടിന്റെ ചുവരുകൾ നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്; അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഈർപ്പത്തിൽ നിന്ന് കല്ലിനെ സംരക്ഷിക്കാനായി അതിനു മുകളിൽ വെളുത്ത കുമ്മായം പൂശിയിട്ടുണ്ട്. പ്രധാന വാതിലിനു മുകളിൽ, രണ്ട് നിലകളുടെ ഉയരത്തിൽ, ജാവയിൽ നിന്നുള്ള തേക്കിൽ കൊത്തുപണി ചെയ്ത ഒരു മരജാലകമുണ്ട്. താഴത്തെ നിലയ്ക്കടിയിൽ മഴവെള്ളം ശേഖരിക്കാനുള്ള രണ്ട് സംഭരണികളും ഉണ്ട്.
സഞ്ചാരിയായിരുന്ന ലേഡി ആൻ ബ്ലണ്ട് (Lady Anne Blunt) 1880 ഡിസംബർ 15-ലെ തന്റെ ദിനക്കുറിപ്പിൽ, അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ഉമർ നസീഫിനെ സന്ദർശിച്ചതായി എഴുതി. വീടിനടുത്തുള്ള ചെറിയ മുറ്റത്തിനു പുറത്ത് ചെമ്പൻ നിറമുള്ള ഒരു പെൺകുതിര നിൽക്കുന്നത് കണ്ടതായും അവർ അതിൽ കുറിച്ചു. കുതിരയെക്കുറിച്ച് അവർ എഴുതിയെങ്കിലും, ആ ദിനക്കുറിപ്പിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ട ഭാഗത്ത് മരത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്നും പറയുന്നില്ല.
നാൽക്കാലികൾക്കുള്ള ഗോവണി
നാല് നിലകളുള്ള ഈ വീടിന്റെ അടുക്കള നാലാം നിലയിലാണ്; അവിടേക്കു കയറാനുള്ള ഗോവണി, പടികളും ചരിവുപാതകളും ഇടകലർന്ന രീതിയിലാണ് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. സവാരിമൃഗങ്ങളുടെ പുറത്തിരുന്ന് മുകൾനിലകളിലേക്ക് കയറാനുള്ള സൗകര്യത്തിനാണ് ഇതെന്ന് ‘ആർക്നെറ്റ്’ പറയുന്നു. മുകളിലെ മട്ടുപ്പാവ് വരെ ഒട്ടകങ്ങൾക്ക് നടന്നുകയറാനാണ് ചരിവുപാതകൾ എന്നാണ് ‘അറബ് ന്യൂസ്’ പറയുന്നത്. യാത്രാ വഴികാട്ടിയായ ‘ലോൺലി പ്ലാനറ്റ്’ (Lonely Planet) പറയുന്നതാകട്ടെ, ഒട്ടകപ്പുറത്തു വരുന്ന തന്റെ ദൂതന്മാർക്ക് മുകളിലേക്ക് കയറാനായി അബ്ദുൽ അസീസ് രാജാവ് (King Abdulaziz) ആണ് ഈ ചരിവുപാതകൾ നിർമിച്ചത് എന്നാണ്. ചരിവുപാതകൾ ഉണ്ടെന്ന കാര്യത്തിലും, അവയിലൂടെ കയറിയിരുന്നത് നാൽക്കാലികളാണെന്ന കാര്യത്തിലും ഈ വിവരണങ്ങൾ യോജിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ വിവരണങ്ങളിൽ രണ്ടെണ്ണം ആ നാൽക്കാലി ഒട്ടകമാണെന്ന് എടുത്തുപറയുന്നു; ചരിവുപാതകൾ നിർമിച്ചത് ആരാണെന്ന് പറയുന്നതാകട്ടെ ഒരെണ്ണം മാത്രമാണ്.
രാജാവ് താമസമാക്കുന്നു
1925 ഡിസംബറിലാണ് അബ്ദുൽ അസീസ് രാജാവ് ജിദ്ദയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ജിദ്ദയിലെ ജനങ്ങളും പ്രമുഖ വ്യാപാരികളും അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിച്ചത് ബൈത്ത് നസീഫിൽ വെച്ചായിരുന്നു; തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ വീട് തന്റെ വസതിയാക്കി. ഏകദേശം പത്ത് വർഷം അദ്ദേഹം ഈ വീട് വസതിയായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ‘സൗദിപീഡിയ’ പറയുന്നു. ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം കേട്ടിരുന്നതും, പല രാജ്യങ്ങളുടെ സ്ഥാനപതിമാരുമായും പ്രതിനിധികളുമായും കരാറുകളിൽ ഒപ്പുവെച്ചതും, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ അതിഥികളെ സ്വീകരിച്ചതും ഈ വീട്ടിൽ വെച്ചായിരുന്നുവെന്നും അതേ അവലംബം പറയുന്നു.
പുസ്തകങ്ങളും, വീണ്ടും ആ മരവും
ആയിരക്കണക്കിന് പുസ്തകങ്ങളുള്ള ഒരു ഗ്രന്ഥശാലയും ഈ വീട്ടിലുണ്ടായിരുന്നു; അതിൽ 16,000 പുസ്തകങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നാണ് ‘ആർക്നെറ്റ്’ പറയുന്നത്. ആ പുസ്തകങ്ങൾ പിന്നീട് കിങ് അബ്ദുൽ അസീസ് സർവകലാശാലയ്ക്ക് (King Abdulaziz University) ലഭിച്ചു. 1975-ൽ സൗദി സർക്കാർ ഈ വീട് വാങ്ങി അതിനെ ഒരു ചരിത്രസ്മാരകമാക്കി. പ്രദർശനങ്ങളും പ്രഭാഷണങ്ങളും നടക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമാണ് ഇന്ന് ഈ വീട്. ജിദ്ദയിലെ ഈ പഴയ നഗരഭാഗം 2014 മുതൽ യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയിലുണ്ട്.
വീടിന്റെ പ്രവേശനകവാടത്തിനരികിലെ ചത്വരത്തിൽ ആ ആര്യവേപ്പ് ഇന്നും നിൽക്കുന്നുണ്ട്.
അനസ് ഇസ്മായിൽ
ഈ സ്ഥലം സന്ദർശിക്കാൻ ആലോചിക്കുന്നുണ്ടോ? ജിദ്ദയിലെ പഴയ നഗരഭാഗമായ അൽ ബലദിന്റെ സന്ദർശന സമയവും അവിടേക്ക് എത്താനുള്ള വഴിയും അറിയാൻ 'സഫ്രോവ ട്രാവൽ' (Safrova Travel) കാണുക
അവലംബങ്ങൾ
- 'ആർക്നെറ്റ്' (Archnet), “Nassif House Museum”. പരിശോധിച്ച തീയതി
- 'സൗദിപീഡിയ' (Saudipedia), “Nassif House”.
- 'അറബ് ന്യൂസ്' (Arab News) പത്രം, “ThePlace: Naseef House, residence for King Abdul Aziz in 1925”.
- യുനെസ്കോ (UNESCO) ലോക പൈതൃക കേന്ദ്രം, “Historic Jeddah, the Gate to Makkah”. പരിശോധിച്ച തീയതി
- യുനെസ്കോ (UNESCO) ലോക പൈതൃക കേന്ദ്രം, “Historic Jeddah, the Gate to Makkah” എന്ന നാമനിർദേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശക സമിതിയുടെ (ICOMOS) വിലയിരുത്തൽ. പരിശോധിച്ച തീയതി
- യുനെസ്കോ (UNESCO) ലോക പൈതൃക സമിതി, തീരുമാനം 38 COM 8B.21. പരിശോധിച്ച തീയതി
- 'ഗൂഗിൾ ആർട്സ് ആൻഡ് കൾച്ചർ' (Google Arts & Culture), ജിദ്ദ ചരിത്രനഗര പദ്ധതിയും സൗദി സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയവും, “Bayt Nassif: Connecting Historic Jeddah’s Past to the Present”. പരിശോധിച്ച തീയതി
- 'എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക' (Encyclopaedia Britannica), “neem”. പരിശോധിച്ച തീയതി
- 'ലോൺലി പ്ലാനറ്റ്' (Lonely Planet), “Naseef House”. പരിശോധിച്ച തീയതി
- എഡ്വേർഡ് അൽ ദഹ്ദാഹ് (Edouard Aldahdah), 'ഡോട്ടർ ഓഫ് ദ വിൻഡ്' (Daughter of the Wind), “The Naseef House in Jeddah in Lady Anne’s Journals”.
- 'വിക്കിപീഡിയ' (Wikipedia), “Nasseef House”; സൂസാന ഇബാറ ഡി പിന്റിന്റെ (Susana Ibarra de Pint) Discovering Old Jeddah (2005) എന്ന പുസ്തകത്തെ ആധാരമാക്കിയുള്ള വിവരങ്ങൾ. പരിശോധിച്ച തീയതി
- 'വിക്കിമീഡിയ കോമൺസ്' (Wikimedia Commons), “Bayt Nasif, 1872, old Jeddah, Saudi Arabia (6)”, ഫോട്ടോഗ്രാഫർ Richard Mortel. പരിശോധിച്ച തീയതി